Sinds kort is Peter Maes de nieuwe bestuursvoorzitter van Artemis. Wie is de man die gelooft in de kracht van woorden en de logica van de natuur? Thomas Kern in gesprek over witte poeders, menselijke ecologie en de moed om anders te kijken.
De keukentafel van opa’s boerderij
Vraag Peter Maes naar het moment dat zijn koers bepaalde, en hij neemt je mee naar een zondagmiddag in de jaren ‘70. Een gemengde boerderij, de geur van oogstklaar graan en een glas tafelbier. Maar voordat de jonge Peter mocht gaan zitten, moest eerst de tafel schoongeveegd worden. "Er lag wit poeder op de keukentafel. En dode vliegen,” herinnert hij zich. “Achteraf weet ik dat het DDT was. In die tijd hoorde dat er gewoon bij. Ik wist niet beter, maar ik wilde wel begrijpen hoe je dit zo organiseert dat het ook later nog klopt.” Die verwondering liet hem niet meer los. Je leeft van de natuur, je werkt ermee, en tegelijkertijd stuur je haar bij. Het was de start van een levenslange zoektocht naar een systeem dat wél klopt op de lange termijn.
Meer dan alleen techniek
Toen de reguliere landbouwkunde hem niet alle antwoorden gaf, ging hij door aan de Vrije Universiteit Brussel met de studie ‘Menselijke Ecologie’. Daar groeide zijn inzicht dat systemen niet alleen draaien op biologie of techniek, maar op mensen. Op keuzes, gedrag en wat mensen motiveert. Hij illustreert dat met het beeld van de metselaar die langs een huis fietst en zegt: “Dat heb ik gebouwd, daar kunnen nu mensen wonen dankzij mij.’ Dat gevoel van betekenis en trots is vaak krachtiger dan welk beleidsinstrument ook. Mensen willen niet alleen een loon, ze willen iets bouwen dat te verdedigen valt, waar ze trots op zijn."
De kracht van de juiste woorden
Bij Koppert ontdekte hij in 2014 wat er gebeurt als een organisatie haar 'waarom' vindt. Hij leidde het proces om de missie te herschrijven. Collega's zeiden: we hebben de woorden gevonden." Het was geen marketingpraatje, maar een intern kompas. De woorden doken op in de dagelijkse praktijk en bepaalden welke afslagen wel (en vooral niet) werden genomen. Richting ontstond, waardoor een pad kon worden uitgetekend.
Geen vereniging voor de bühne
Die ervaring neemt hij mee naar Artemis. Hij gelooft niet in een vereniging waar betrokkenheid beperkt blijft tot contributie betalen. "In een wereld die zo beweegt, vraagt dat om meer. Een vereniging is zo sterk als de mate waarin leden actief bijdragen." Hij daagt de sector uit om dit te versterken, ook met potentiele nieuwe leden.
Stel je voor, wat er mogelijk is als Artemis-leden hun kennis en portfolio’s meer in samenhang zouden bekijken binnen één teeltstrategie. Hoeveel versnelling zou dat kunnen geven? Dat vraagt vertrouwen, maar het laat zien wat er mogelijk is als je elkaar vaker opzoekt.
Vakmanschap en regels
Zijn visie op de inhoud? Stop met het zoeken naar een chemische vervanger voor elk gaatje. "Biologie werkt anders. Het vraagt om kijken, begrijpen en gevoel voor timing. Monitoring en scouting zijn geen extra’s, maar de kern van het nieuwe vakmanschap." Dat vakmanschap staat niet los van beleid. De manier waarop regels zijn ingericht, beïnvloedt direct hoe snel nieuwe biologische oplossingen hun weg naar de praktijk vinden. Over het actuele Omnibus-voorstel van de Verordening (EG) 1107/2009 is hij nuchter: het is een stap binnen de huidige mogelijkheden, geen eindstation. Hij ziet regels als een speelveld dat historisch vaak vanuit controle en risicobeheersing is opgebouwd, terwijl de praktijk steeds meer vraagt om ruimte voor systeemdenken en biologische principes. Want, zo stelt hij: Niet de natuur moet zich aanpassen aan onze kaders, maar onze kaders moeten beter aansluiten op hoe natuurlijke processen werkelijk functioneren.
Zelf het verhaal maken
Kritiek in het debat ziet hij als een signaal, niet als een aanval. Zijn motto leent hij van zijn broer, die als expat bij elke nieuwe verhuizing als eerste bij de buren aanbelde om zich voor te stellen. "Dat is waar ik voor sta. Actief het gesprek opzoeken. Niet terugschrijven in abstracte termen, maar uitleggen hoe het er in de praktijk uitziet. Als je dat nalaat, laat je anderen jouw verhaal invullen."
De voorzitter die Artemis krijgt
Met Peter Maes krijgt Artemis een voorzitter die om vijf uur naast zijn bed staat voor zijn passie, die gelooft in gezamenlijk leren en die weet dat je de toekomst niet afdwingt, maar begeleidt. Hij belooft de leden geen snelle oplossingen. Wat hij wel biedt, is inzet: om blokkades in wet- en regelgeving bespreekbaar te maken en om ruimte te creëren voor wat in de praktijk nodig is.
Van de leden verwacht hij betrokkenheid. Wie beweging wil zien, moet bereid zijn in de cockpit te zitten, kennis te delen en het gesprek aan te gaan.
Hij kijkt vooruit met rust. Verandering ontstaat volgens hem niet door druk op te voeren, maar door belemmeringen weg te nemen en mensen mee te nemen in wat werkt. Zijn betrokkenheid bij Artemis komt daaruit voort: met aandacht voor de praktijk en met oog voor wat er nodig is om verder te komen.